Thôn Lục Liễu, xã Hợp Đức, huyện Tân Yên (Bắc Giang) quê tôi, nơi có dòng sông Thương hiền hòa chảy qua, có hàng tre đôi bờ xanh mát soi bóng quanh năm, nơi triền đê dài thẳng tắp ven cánh đồng rợp màu xanh của lúa... Đặc biệt, có một bến sông nước trong và mát rượi, là niềm tự hào của những người dân quê tôi. Thế nhưng, bến sông Thương thơ mộng ngày nào bây giờ đã biến thành nhưng công trường khai thác cát ồn ào và bụi bặm suốt ngày đêm.
Giàn máy hút cát và xử lý cát tại bến sông xã Lục Liễu
Khổ vì tiếng ồn, “bão cát” và bụi đường
Vừa rẽ vào con đường làng cách bến sông mấy trăm mét, tôi đã nghe thấy tiếng xình xịch không ngớt của xe tải, của máy nổ ở các dàn hút cát mọc lên ngay bến sông. Người ta đã đánh đổi tiếng chim chuyền ríu rít gọi bầy, tiếng rì rào kẽo kẹt bình yên của lũy tre xanh để lấy những âm thanh ồn ào, ong ỏi đầu óc…
Chỉ khoảng 300m dọc bờ sông mà có tới 5 trạm máy đặt dàn hút cát từ các tàu, thuyền và xử lý cát tại chỗ. Chúng hoạt động từ sáng sớm tinh mơ cho đến nửa đêm mới chịu ngưng nghỉ. Cát sau khi được hút lên qua một cái ống lớn thì được tuồn ra thành ụ bên đường. Tại đây, người ta lại sử dụng thêm một loại máy nữa có chức năng hút nước từ những ụ cát ấy để đổ trả lại sông. Có điều, những “cát tặc” này không dùng ống mà dùng cuốc, xẻng đào những rãnh nhỏ, khoét những con mương tí hon cắt ngang lòng đường, dẫn nước xuống sông. Điều đó khiến con đường được trải nhựa giờ đây lầy lội những cát, nước từ “trạm xử lý” tràn ra lênh láng. Con đường bị cày tung lên, hằn sâu những vệt xe lại qua, cát trên thùng xe vãi xuống lòng đường trở thành nguyên nhân gây ra bụi. Người đi đường đã khổ vì bụi, những hộ dân sống gần bến sông mới thực sự chịu cực hình bởi những đợt “bão cát”, “cơn lốc” bụi đường.
Chị Lê Thị Bình, có nhà ngay cạnh bến sông Lục Liễu cho biết: “Xe tải chở cát đông nhất là lúc sáng sớm và chiều tối. Đường xấu, xe lại không được che chắn kỹ nên mỗi lúc xe chạy qua là bụi cát mù mịt, có khi không nhìn được bên kia đường. Trước đây nhà tôi vẫn mở cửa cho thoáng, nhưng bây giờ thì luôn phải đóng kín. Đeo khẩu trang suốt ngày thì nóng mà không đeo cũng không được”. Nói đoạn, chị chỉ cho tôi những lớp bụi cát bám đầy nơi khe cửa, những vật dụng trong nhà đã phủ một lớp bụi mờ.
Còn bà Nguyễn Thị Nguyên, 56 tuổi, bán hàng thịt gần 20 năm ở bến sông bức xúc nói với tôi qua lớp khẩu trang: “Tình trạng này dễ đến cả chục năm nay rồi. Người dân ở đây quanh năm, suốt tháng ăn ở với bụi và tiếng ồn, hỏi chịu làm sao nổi? Mùa này còn đỡ chứ mùa đông thì như sương mù. Nhất là những ngày mưa, cát lầy lội, bánh xe bị lún không thể nào di chuyển được làm tắc nghẽn cả một đoạn đường…”.
Nhiều người dân cho biết, họ đã nhiều lần kiến nghị lên cơ quan có thẩm quyền về thực trạng này, thế nhưng rốt cục đường vẫn bị cày xới và bụi vẫn hoàn bụi…
Cần trả lại sự bình yên ven sông Thương
Chúng tôi tìm gặp ông Cáp Văn Sơn, Phó chủ tịch UBND xã Hợp Đức để hỏi rõ ngọn ngành thì được biết, những hộ thầu cát ở bến sông hoàn toàn mang tính tự phát. Xã đã kiểm tra và xử lý nhiều đợt quyết liệt như cắm lại mốc bãi, phạt hành chính, thậm chí vừa qua dùng máy ủi san, gạt cột mốc những bến bãi sai quy định và phạt hành chính 4 hộ dân với số tiền là 500 nghìn đồng/hộ. Khi được hỏi, tại sao tình trạng này vẫn cứ tiếp diễn, ông Sơn giải thích mập mờ: “Đây là vấn đề kinh doanh nên rất khó” (?).
Ngoài bến sông nói trên, một số nơi khác dọc tuyến sông Thương cũng xảy ra thực trạng này. Ông Nguyễn Văn Tuyển, Phó trưởng phòng Tài nguyên Môi trường huyện Tân Yên cho biết; Cuối năm 2009, huyện đã xử phạt 5 trường hợp ở xã Liên Chung vi phạm khai thác cát, sỏi lòng sông trái phép. Thu giữ toàn bộ tàu thuyền, máy móc hút cát, hệ thống tời xúc cát và phạt tổng số tiền hơn 50 triệu đồng. Mới đây, huyện Lạng Giang cũng vừa thu giữ 1 thuyền, 1 giàn hút cát và 50 khối cát khai thác trái phép. Có thể nói, tình trạng khai thác cát trái phép đã và đang là vấn đề bức thiết, không chỉ vi phạm pháp luật mà còn ảnh hưởng tới dòng chảy, môi trường sinh thái và cuộc sống sinh hoạt hằng ngày của người dân ven sông.
Lý giải về vấn đề này, ông Tuyển cho biết, trách nhiệm quản lý bến bãi thuộc về huyện nhưng hoạt động vận chuyển gây ảnh hưởng công trình giao thông và cuộc sống sinh hoạt của người dân là trách nhiệm của xã. Thời gian tới huyện sẽ chỉ đạo công an và các ngành liên quan phối hợp với 2 xã Hợp Đức và Liên Chung, tăng cường kiểm tra, phát hiện và xử lý nặng những trường hợp vi phạm về khai thác cát, tải trọng, độ che chắn... Đồng thời động viên, tuyên truyền cho người dân thấy được tác hại và hậu quả của việc khai thác cát, sỏi trái phép. Đặc biệt, huyện cũng đang xem xét nâng cấp tuyến đường giao thông bị xuống cấp, bảo đảm cuộc sống, sinh hoạt của người dân.
Rất mong điều đó sớm trở thành hiện thực, trả lại sự bình yên ven dòng sông Thương “bên đục, bên trong” này.
Bài và ảnh: Nguyễn Lương Hoài (Báo Quân Đội Nhân Dân)
